Διόνυσος και Αριάδνη

Αυτή την εβδομάδα σκεφτήκαμε να μοιραστούμε μαζί σας μια ιστορία αγάπης από την ελληνική μυθολογία που έχει ευχάριστο τέλος.

Η ιστορία του Διονύσου και της Αριάδνης είναι μια σπάνια περίπτωση όπου έχουμε μια ιστορία αγάπης που είναι περισσότερο στα γούστα ενός ακροατηρίου του 21^ου αιώνα με το ευχάριστο και ευοίωνο τέλος του.

Όπως πολλοί από εσάς θα ξέρετε, οι αρχαίοι πίστευαν ότι ο θεός Διόνυσος ήταν ο θεός του κρασιού, του γλεντιού, των χώρων που βρίσκονται στο Ενδιάμεσο, καθώς επίσης και των οργιαστικών τελετών που λάμβαναν μέρος κυρίως το βράδυ σε ορεινές περιοχές της Ελλάδας.

Bacchus, Caravaggio (1596)

Η Αριάδνη, από την άλλη, ήταν η θνητή κόρη του Μίνωα, βασιλιά της Κνωσσού, και της Πασιφάης. Για να καταλάβουμε την ιστορία του Διονύσου και της Αριάδνης πρέπει να αναφερθούμε σε αρκετά γεγονότα που συνέβησαν πριν συναντηθούν οι δύο τους, αλλά χάριν συντομίας τα παραθέτουμε εδώ συνοπτικά.

Ο Μινώταυρος και ο Θησέας

Κάποιοι ποιητές αναφέρουν ότι η Πασιφάη είχε καταραστεί από την Αφροδίτη η οποία την είχε κάνει να ερωτευτεί έναν ταύρο. Ο ταύρος αυτός είχε σταλεί στον Μίνωα από τον Ποσειδώνα για να τον θυσιάσει στο όνομά του.

Ο Μίνωας όμως αντ’ αυτού προτίμησε να κρατήσει τον θεόσταλτο ταύρο και θυσίασε στην θέση του έναν άλλον, ελπίζοντας να μην το καταλάβει ο Ποσειδώνας.

Το κόλπο αυτό βέβαια δεν ξεγέλασε τον θεό ο οποίος ως αντίτιμο ζήτησε από την Αφροδίτη να καταραστεί την Πασιφάη. Από την ένωση της βασίλισσας με τον ταύρο γεννήθηκε ο Μινώταυρος, ο οποίος έγινε ο φόβος και ο τρόμος όλων στο παλάτι.

Ο Θησέας, πρίγκηπας της Αθήνας, στάλθηκε από τον πατέρα του Αιγέα να σκοτώσει τον Μινώταυρο ώστε να ελευθερώσει την Αθήνα από τον φόρο αίματος που πλήρωνε στον Μίνωα, ο οποίος απαιτούσε την θυσία νεαρών αγοριών και κοριτσιών στον Μινώταυρο.

Ο Θησέας, όμως, κατάφερε να σκοτώσει το τέρας μόνο με την βοήθεια της Αριάδνης, η οποία του είχε δώσει τον μίτο για να μην χαθεί μέσα στον λαβύρινθο του Μινώταυρου.

Παρά το ότι πρόδωσε τον πατέρα της, η Αριάδνη αισθανόταν χαρούμενη γιατί μπόρεσε να βοηθήσει τον άντρα που αγαπούσε ενώ μάλιστα ο Θησέας της είχε υποσχεθεί ότι θα την έπαιρνε μαζί του στην Αθήνα και ότι θα την παντρευόταν.

Η Αριάδνη στη Νάξο

Ariadne Abandoned by Theseus, Angelica Kauffman (1774)

Σε αυτό το σημείο του μύθου όμως, οι αρχαίοι ποιητές μας παραδίδουν διάφορες εκδοχές για το τι συνέβη μετά. Κάποιοι αναφέρουν ότι ο Θησέας δεν είχε ποτέ σκοπό να παντρευτεί την Αριάδνη. Ότι δηλαδή την είχε χρησιμοποιήσει για να μπορέσει να εκτελέσει τον άθλο του.

Γι’ αυτό και στη συνέχεια παράτησε την πριγκίπισσα στην Δία (δηλαδή την Νάξο), όταν σταμάτησαν για ανεφοδιασμό κατά την διάρκεια του γυρισμού τους στην Αθήνα.

Κάποιοι άλλοι αναφέρουν ότι ο Θησέας αναγκάστηκε να την αφήσει πίσω γιατί το διέταξε ο Διόνυσος ο οποίος και ήθελε να παντρευτεί ο ίδιος την Αριάδνη.

Από την αναστάτωσή του που άφησε πίσω την Αριάδνη, ο Θησέας ξέχασε να αλλάξει τα ιστία στο καράβι του και έτσι όταν έφθασε στην Αθήνα ο πατέρας του ο Αιγέας βλέποντας τα μαύρα ιστία έπεσε στην θάλασσα να πνιγεί. Από αυτήν του την πράξη το ελληνικό πέλαγος πήρε το όνομα Αιγαίο.

Σε κάθε περίπτωση, η Αριάδνη έμεινε μόνη της να κοιτάει το καράβι του αγαπημένου της που αποχωρούσε, βαθιά στεναχωρημένη από την προδοσία του Θησέα.

Η εμφάνιση του Διονύσου

Bacchus, unknown

Ευτυχώς όμως για εκείνη, η στεναχώρια της δεν κράτησε πολύ γιατί ο Διόνυσος δεν άργησε να εμφανιστεί μπροστά της και να την πάρει μαζί του. Η σκηνή αυτή της επιφάνειας του θεού του κρασιού στην παραλία της Νάξου για να παραλάβει την αγαπημένη του ήταν δημοφιλές θέμα πολλών ζωγράφων της αρχαιότητας.

Είναι πολύ διαδομένο σε τοιχογραφίες, σε αγγεία και αμφορείς, ενώ η σκηνή του γάμου τους έχει αναπαραστεί πολύ όμορφα επάνω στον τεράστιο κρατήρα του Δερβενίου, σε ρεπουσσέ, δηλαδή μια διαδικασία σφυρηλάτησης ενός ελάσματος χρυσού.

Οι αρχαίοι καλλιτέχνες συχνά αναπαριστούσαν τους δύο αγαπημένους σε σκηνές τρυφερότητας. Η Αριάδνη συνήθως στηρίζει τον μεθυσμένο θεό, ενώ ο Διόνυσος συχνά απεικονίζεται να ξαπλώνει στην αγκαλιά της.

Τέτοιου είδους επιδείξεις αγάπης συνήθως δεν απεικονίζονταν για άλλα πρόσωπα της μυθολογίας.

Το μήνυμα της ιστορίας

Αυτό ενδεχομένως δηλώνει ότι οι αρχαίοι θεωρούσαν ότι το ζευγάρι αυτό αντιπροσώπευε την βαθιά αφοσίωση και πίστη μεταξύ συζύγων.

Ένα άλλο δείγμα της αγάπης τους ίσως είναι και το γεγονός ότι, όπως αναφέρει η παράδοση, μετά τον γάμο τους ο Διόνυσος ανέβασε στα άστρα το στέμμα που φόρεσε η Αριάδνη για την τελετή (ο αστερισμός αυτός φαίνεται και σήμερα και είναι ο αστερισμός Corona Borealis).

Αλλά η πιο σημαντική ένδειξη της αγάπης τους είναι το ότι μετά τον θάνατο της Αριάδνης, ο Διόνυσος πήγε στον Κάτω Κόσμο και την έφερε πίσω στη ζωή, κάνοντάς την μάλιστα αθάνατη. Από αυτό φαίνεται ότι για τους αρχαίους

ο έρωτας μπορούσε να είναι πιο δυνατός και από τον θάνατο.

(Αρχαίες Πηγές: Όμηρος, Οδύσσεια 11.310 κ.ε. Ησίοδος, Θεογονία 947 κ.ε. Ανακρέων, Αποσπάσματα 505e [Σχόλια στον Άρατο]. Ψεύδο-Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη Ε1. 9. Απολλώνιος Ρόδιος, Αργοναυτικά 3. 997 κ.ε., 3. 1074 κ.ε. Διόδωρος Σικελιώτης, Ιστορική Βιβλιοθήκη 4. 61. 5, 5. 51. 4., 5. 79. 1. Παυσανίας, Ελλάδος Περιήγησις 1. 20. 3., 10. 28. 3. Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι: Θησεύς 20. 1. Κόιντος Σμυρναίος, Ιλίου Πέρσις 4. 430 κ.ε. Φιλόστρατος ο Πρεσβύτερος, Εικόνες 1. 15. Θεόφιλος, Εις τον Αυτόλυκο 7. Ψευδο-Υγίνος Fabulae 14; 40-43, Περί Αστρονομίας 2.5. Οβίδιος, Μεταμορφώσεις 8. 173 κ.ε., Ημερολόγιο 3. 459 κ.ε., Ηρωίδες 2. 75 κ.ε., 4. 57 κ.ε., 4. 113 κ.ε., 6. 114 κ.ε., 15. 23 κ.ε., 16. 349 κ.ε. Σενέκας, Οιδίπους 487 κ.ε., Φαίδρα 759 κ.ε. Νόννος, Διονυσιακά 43. 420 κ.ε., 47. 265 κ.ε. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να επισκεφθείτε την ιστοσελίδα theoi.com.)