Ενδυμίων: το όνειρο μιας Τιτανίδας θεάς

Μία από τις πιο παράξενες ιστορίες αγάπης που σώζονται από την ελληνική μυθολογία είναι ο μύθος του Ενδυμίωνα και της Σελήνης. Αλλά για να δούμε ποια στοιχεία της ιστορίας είναι εκείνα τα οποία δυσκολεύουν την κατανόηση της σχέσης αυτών των δύο.

Ποιος ήταν ο Ενδυμίωνας;

Ο Ενδυμίωνας ήταν ένας όμορφος νεαρός πρίγκιπας-βουκόλος, ή ακόμα και κυνηγός, όπως αναφέρουν κάποιοι αρχαίοι συγγραφείς, ο οποίος καταγόταν από την Θεσσαλία. Ήταν απόγονος του Αίολου, ενός από τους σημαντικούς γιούς του Δευκαλίωνα και της Πύρρας ο οποίος είχε επιζήσει μετά την μεγάλη Πλημμύρα του Δευκαλίωνα. Ήταν πρόγονος μίας από τις πιο σημαντικές φυλές του αρχαίου ελληνικού κόσμοι, δηλαδή των Αιολέων.

Ο Ενδυμίωνας αναφέρεται ότι ταξίδεψε στην Ηλίδα της Πελοποννήσου, σε μια περιοχή κοντά στην Ολυμπία, όπου και ίδρυσε το δικό του βασίλειο. Μάλιστα κάποιοι αρχαίοι συγγραφείς αναφέρουν ότι για άγνωστους λόγους ο Δίας του είχε δώσει την δυνατότητα είτε να επιλέξει την μοίρα του είτε να γνωρίζει το πότε θα πεθάνει.

Φαίνεται ότι από πολύ νωρίς οι αρχαίοι ποιητές δεν συμφωνούσαν μεταξύ τους για τις λεπτομέρειες της ιστορίας αυτού του μυθολογικού προσώπου, ενώ μάλιστα κάποιοι αναγνώριζαν δύο ξεχωριστά άτομα με το ίδιο όνομα.

Για κάποιους συγγραφείς υπήρχε ένας Ενδυμίωνας που ίδρυσε το βασίλειό του στην Πελοπόννησο. Και ένας άλλος Ενδυμίωνας που καταγόταν από την Καρία της Ανατολίας. Παρόλα αυτά όμως ίσως μία προσεκτική ματιά μας δείξει ότι τελικά υπάρχει μια σύνδεση μεταξύ των ιστοριών που σώζονται στις οποίες πρωταγωνιστεί ένας Ενδυμίωνας.

Το δώρο του Δία

Ο Ησίοδος αναφέρει ότι ο Ενδυμίωνας είχε λάβει από τον Δία το δώρο «να μπορεί να κρατεί τον θάνατό του για τον εαυτό του όταν θα γινόταν έτοιμος να πεθάνει» [Ησίοδος, Κατάλογος Γυναικών Απόσπασμα 8, από ένα Σχολιαστή του Απολλώνιου Ρόδιου στο σημείο των Αργοναυτικών 4. 57. Μετάφραση από το αγγλικό κείμενο της Evelyn-White].

Το νόημα αυτού του στίχου δεν είναι ξεκάθαρο. Φαίνεται όμως ότι ο Ενδυμίωνας μπορούσε να επιλέξει την μοίρα του. Και όταν ήρθε η στιγμή να πεθάνει, επέλεξε να γίνει αθάνατος και να έχει και αιώνια νιότη.

Το δώρο όμως του Δία δούλεψε με μυστήριο τρόπο.

Ενώ δηλαδή πήρε αυτά που ζήτησε και έμεινε αιώνια νέος, ο Ενδυμίωνας έπεσε και σε αιώνιο λήθαργο. Ναι μεν, δηλαδή έγινε αθάνατος, αλλά ο τρόπος με τον οποίο επιτεύχθηκε αυτό ήταν να πέσει σε αιώνιο ύπνο. Η παράδοση αναφέρει ότι μετέβη σε μια σπηλιά στο βουνό Λάτμο της Καρίας στην Μ. Ασία, κοντά στην αρχαία πόλη της Μιλήτου, όπου και βυθίστηκε στον αιώνιο ύπνο του.

Endymion sleeping on Mount Latmos, μάρμαρο, 2ος αι. μ.Χ

Διαφορετικές εκδοχές της ίδιας ιστορίας;

Αντίθετα (ή ίσως και πρωτύτερα) ο Ενδυμίωνας της Πελοποννήσου όταν έφθασε στο τέλος της ζωής του, επέλεξε να στήσει έναν αγώνα δρόμου για τους γιους του, η έκβαση του οποίου θα καθόριζε και τον διάδοχο στον θρόνο. Όταν λοιπόν ένας από τους γιους του νικάει τον αγώνα δρόμου και κηρύσσεται βασιλιάς, ο Ενδυμίωνας αποχωρεί από την ζωή.

Σε αυτή την εκδοχή, ο τάφος του είχε στηθεί στο σημείο που τερμάτιζε ο αγώνας δρόμου. Είναι λοιπόν αυτές οι δύο εκδοχές διαφορετικές ιστορίες; Ή μήπως είναι απλώς διαφορετικές εκδοχές μίας και μοναδικής ιστορίας;

Κάποιοι μελετητές έχουν συνδυάσει τον χαρακτήρα Ενδυμίων που εμφανίζεται στην ιστορία στην Μ. Ασία, με τον τοπικό, στην Καρία, θεό του φεγγαριού Μην. Αναφέρουν επίσης ότι η ιστορία του Ενδυμίωνα στην Πελοπόννησο ανήκει στην ελληνική παράδοση.

Στην τελική εσείς αποφασίζετε αν οι δύο Ενδυμίωνες είναι διαφορετικά πρόσωπα ή το ίδιο και το αυτό άτομο που κανόνισε να τον διαδεχθεί ο καταλληλότερος γιος του και στη συνέχεια μετέβη σε μακρινή χώρα για να εκπληρωθεί το δώρο του από τον Δία.

Εμείς τουλάχιστον εδώ στη Selana Ways δεν θεωρούμε ότι η μία ιστορία αναιρεί την άλλην, όταν μάλιστα ο Ενδυμίωνας ταξίδευε γενικά από περιοχή σε περιοχή καθώς καταγόταν από την Θεσσαλία.

Η θεά Σελήνη ερωτεύεται τον κοιμώμενο Ενδυμίωνα

Σε κάθε περίπτωση, ένα βράδυ είδε τον κοιμώμενο πια Ενδυμίωνα η Τιτανίδα θεά Σελήνη. Αυτή ήταν από τις αρχαίες θεότητες που δεν είχαν εναντιωθεί στον Δία και στους Ολύμπιους κατά την Τιτανομαχία και γι’ αυτό δεν κλείστηκαν στον Τάρταρο μετά την νίκη του Διός.

Αττική ερυθρόμορφη κύλιξ, αποδίδεται στον Βρύγο (500-450 π.Χ)

Όπως διέγραφε την πορεία της στον νυκτερινό ουρανό, τόσο μαγεύτηκε από την ομορφιά και την ηρεμία του προσώπου του Ενδυμίωνα που τον ερωτεύτηκε αμέσως.

Τη μάγεψε ο τρόπος που κρατούσε νωχελικά το κυνηγετικό δόρυ του στο ένα χέρι ενώ το άλλο πλαισίωνε το προσώπό του παραδομένος όπως ήταν στον αιώνιο λήθαργό του.

Γι’ αυτό και δεν άντεξε παρά να κατέβει και να του φιλήσει το μάγουλο. Στη συνέχεια, έμεινε μαζί του όλο το βράδυ και τα επόμενα βράδια επέστρεφε σε εκείνη την σπηλιά για να τον χαζεύει και να ξαπλώνει μαζί του.

Αρκετοί ποιητές περιγράφουν την συνάντηση των δύο αυτών χαρακτήρων στην σπηλιά του Λάτμου. Κάποιοι από αυτούς διαλέγουν να εστιάσουν την περιγραφή τους στα συναισθήματα που εγείρονται στην Σελήνη από την ήρεμη, κοιμώμενη μορφή του Ενδυμίωνα.

Κάποιοι άλλοι περιγράφουν την εικόνα που μας έρχεται στον νου όταν η Σελήνη αθόρυβα κατεβαίνει από τον ουρανό και προχωρεί προς τον αγαπημένο της αφήνοντας πίσω της αστραφτερή ίχνη από σεληνόφως. Παράλληλα, ο Ενδυμίωνας περιλούζεται από το απαλό φως το οποίο και αναδείνκνυε τα χαρακτηριστικά του όμορφου προσώπου του.

Το αρχέτυπο του όμορφου, κοιμώμενου νέου

Endymion, Hans Thoma (1839-1924)

Κανένας όμως αρχαίος ποιητής δεν αναφέρει τίποτα για την φύση των συναισθημάτων του Ενδυμίωνα προς την Σελήνη. Δεν ξέρουμε καν αν ήξερε ο Ενδυμίωνας ότι τον αγαπούσε μια τόσο δυνατή και αρχέγονη θεά, και αν ναι, αν την αγαπούσε και εκείνος.

Το μόνο που ξέρουμε με σιγουριά είναι ότι ο Ενδυμίωνας έγινε το αρχέτυπο του όμορφου, κοιμώμενου νέου ο οποίος αγαπιέται από μακριά και ο οποίος υπάρχει μόνο μέσα σε έναν ατέρμονο ύπνο. Ένα απαλό χαμόγελο κοσμεί τα χείλη του καθώς ονειρεύεται.

Η ιστορία αυτή είναι γεμάτη από μυστικιστικά σύμβολα τα οποία συνδέουν μυστηριωδώς την έννοια του ύπνου (που και αυτή ήταν προσωποποιημένη στην αρχαία ελληνική μυθολογία με το όνομα Ύπνος), του έρωτα, και των νυκτερινών συναντήσεων με την Σελήνη. Η θεά μπορεί μόνο να αγαπήσει κάποιον όταν αυτός κοιμάται λόγω του ότι είναι μια θεά της νύκτας.

Εμείς εδώ στη Selana Ways πιστεύουμε, επίσης, ότι δεν είναι τυχαίο ότι η σπηλιά μέσα στην οποία κοιμάται ο Ενδυμίωνας λέγεται Λάτμος, που συνδέεται με την λέξη λήθη. Η ίδια η σπηλιά άλλωστε, ένας υπόγειος χώρος στο ενδιάμεσο, είναι το κεντρικό σημείο της μυστικιστικής τους ένωσης.

Και αυτό είναι άλλο ένα στοιχείο που δείχνει τις σχεδόν απόκρυφες διαστάσεις αυτής της ασυνήθιστης ιστορίας αγάπης.

Το μήνυμα της ιστορίας

Είτε βγάζει αφηγηματικό νόημα είτε όχι, όμως, η ιστορία της Σελήνης και του Ενδυμίωνα φέρνει στο φως την μυστηριώδη πλευρά του έρωτα, ο οποίος, για τους ανθρώπους τουλάχιστον, λαμβάνει χώρα το βράδυ και υπό κάποιου είδους στέγης.

Για κάποιους, η αίσθηση του να είσαι ερωτευμένος μπορεί να δίνει την εντύπωση ότι βρίσκονται σαν σε παραλήρημα, βλέποντας το αγαπημένο τους πρόσωπο σε όνειρα χωρίς να συνειδητοποιούν ότι είναι πιο κοντά τους απ’ ότι νομίζουν.

Για άλλους, ο έρωτας μπορεί να τους κάνει να αισθάνονται μαγεμένοι από την εικόνα του αγαπημένου τους παραδομένο στον ύπνο. Σε κάθε περίπτωση, η ιστορία του Ενδυμίωνα και της Σελήνης μας δείχνει ένα πράγμα ξεκάθαρα:

ότι δηλαδή ο έρωτας έχει την δύναμη να μαγέψει ακόμα και την ίδια την σελήνη και να την πάρει μακριά από τον ουράνιο θόλο της.

Μύρισε και απόλαυσε το κερί Ενδυμίων ΕΔΩ

(Αρχαίες Πηγές: Ησίοδος, Κατάλογος Γυναικών Αποσπάσματα. Πίνδαρος, Ωδές. Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη. Παυσανίας, Ελλάδος Περιήγησης. Νόννος, Διονυσιακά. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να επισκεφθείτε την ιστοσελίδα theoi.com)